2012-09-14 - Prof. Jan Szczepański wybitny humanista, uczony z Ustronia, jeden z najwybitniejszych Polaków w świetle swoich Dzienników”.

Wrześniowe spotkanie członków Koła Macierzy w Grodźcu odbyło się w sali Zespołu Szkolno Przedszkolnego w Grodźcu. Tym razem uczestnicy spotkania mieli możliwość wysłuchania prelekcji prof.zw. dr hab. Daniela Kadłubca na temat wybitnego humanisty, uczonego i socjologa pochodzącego z Ustronia.

Znany i ceniony etnograf prof. Daniel Kadłubiec, pracownik naukowy UŚ w Katowicach i Cieszynie, ATH w Bielsku - B. oraz Uniwersytetu Ostrawskiego, przybliżył wszystkim tę fenomenalną osobowość, jakim był prof. Jan Szczepański przez pryzmat jego dzienników.

 Syn Profesora dr Artur Szczepański, udostępnił 58 zeszytów formatu A5 zawierających pamiętniki z okresu jego życia 1935 – 1997. Dzienniki te powstały z niezwykłej pasji pisania Profesora (dzień bez pisania to dzień stracony) i chęci pozostawienia po sobie śladu życia i myśli. Potrzeba pisania jak wynika to z dzienników powstała w czasach gimnazjalnych. Jego wychowawcą i nauczycielem był znakomity humanista Julian Przyboś, który zapewne wywarł wpływ na jego przyszłe losy. Pierwsze notatki powstały w 1930 roku. Tych pierwszych 7 zeszytów obejmujących lata 1930 do 1935 zaginęło podczas wojny w Kościanie, gdzie autor mieszkał z żoną.

Profesor dr hab. Daniel Kadłubiec opracował i opublikował zachowane zeszyty obejmujące lata 1935, (od okresu studiów na Uniwersytecie Poznańskim), do 1945 roku. Zapiski w nich zawarte opisują wspaniałe przeżycia, przygody w kręgu najbliższych, młodzieńcze porywy, uczucia i pasje naukowe. Losy wojenne od mobilizacji poprzez dramaty okupacji wymagające zmiany miejsca pobytu i pracy, od Ustronia poprzez Wrocław, Wiedeń, Salzburg. Poszukiwanie zaginionego syna Artura, jego szczęśliwe odnalezienie i powrót do Polski w sierpniu 1945 roku.

Profesor Jan Szczepański nie pisał Dzienników z zamiarem ich opublikowania, dlatego teksty są osobiste o dużym znaczeniu. Wpisy dokonywane były nie dzień po dniu tylko tak jak pozwalały na to warunki. Są wpisy codzienne, z przerwami tygodniowymi, a nawet dłuższe.  Zapiski mają też różną objętość, od krótkich refleksyjnych, opisowych, po dłuższe rozważania filozoficzne. Podkreśla w nich potrzebę czytania, uczenia się języków (angielskiego, francuskiego, niemieckiego i rosyjskiego), na co codziennie stara się wygospodarować 3 godziny. W zapiskach można znaleźć podsumowania działalności twórczej: informacje o odbytych wykładach, napisanych i przesłanych do wydawnictw wierszach i tekstach naukowych. Są też marzenia o założeniu w przyszłości w Ustroniu muzeum i biblioteki, a nawet szkoły nauk filozoficznych. Zaznaczając, że to wszystko można osiągnąć poprzez pracę.

W przyszłym roku obchodzona będzie 100 rocznica Jego urodzin. Patronat nad obchodami obejmie Światowa Organizacja Socjologów. Z tej okazji wydany zostanie II tom jego Dzienników. W tym roku w maju na skwerze przy budynku Biblioteki Miejskiej w Ustroniu został odsłonięty pomnik Jana Szczepańskiego, przedstawiający go z książką w dłoni.

Jan Szczepański żył w latach 1913 – 2004 r. Urodził się w Ustroniu, a zmarł w Konstancinie k/Warszawy. Pochodził z rodziny chłopskiej. Jego rodzice w 1821 r. kupili 10 h gospodarstwo na Zawodziu. Chciał być leśnikiem, został uczonym. Znalazł się na liście dwudziestu najbardziej znanych i utalentowanych socjologów w świecie. Studiował filozofię i socjologię. Podczas II Wojny Światowej przebywał na robotach we Wrocławiu i Austrii. W latach 1945–1970 pracuje na Uniwersytecie Łódzkim, 1952–1956 jest jego rektorem. W latach 1966-1970 przewodniczy Międzynarodowemu Stowarzyszeniu Socjologicznemu. Przez wiele lat był też pracownikiem, a w latach 1968-1970 także dyrektorem Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.

W 1970 roku został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk (członek korespondent od 1964), a W latach 1971-1980 był wiceprezesem PAN, a 1971-1973 przewodniczącym Komitetu Ekspertów dla opracowania Raportu o Stanie Oświaty. W 1974 roku otrzymał nagrodę państwową I stopnia. W 1981 roku został współzałożycielem Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci, później był jego przewodniczącym i honorowym przewodniczącym. W międzyczasie od 1972 roku jest również członkiem American Academy of Arts and Sciences i Fińskiej Akademii Nauk i Literatury, od 1975r. amerykańskiej National Academy of Education.

Pełnił także ważne funkcje społeczne i państwowe: dwukrotny poseł na Sejm PRL i członek Rady Państwa. Jako członek Rady Państwa wstrzymał się od głosu przy głosowaniu w sprawie wprowadzenia stanu wojennego. W 1982 roku przeszedł na emeryturę.

Otrzymał doktoraty honoris causa następujących uczelni wyższych: Uniwersytetu w Brnie, Uniwersytetu Łódzkiego, Uniwersytetu Warszawskiego, Sorbony  i Uniwersytetu Śląskiego.

Napisał wiele prac naukowych, książek i pamiętników. W tym książki: „Korzeniami wrosłem w ziemię”- najpiękniejsza książka o ziemi cieszyńskiej, „Fantazje o czasie”, „Najważniejsze i najtrudniejsze”, które to, oprócz Dzienników, są wiernym obrazem i zarazem dokumentem z czasów, w których przyszło mu żyć.

Na zakończenie spotkania prezes E. Cichy podziękował prelegentowi za bardzo interesujący wykład, a wiceprezes J. Król wręczył profesorowi na pamiątkę Reprint Tekstów wydanych do Mapy W. Grodeckiego. Słuchacze w dyskusji pytali Prelegenta o losy Rodziny prof. Szczepańskiego i losy gospodarstwa jego rodziny w Ustroniu.

Oprac. Renata Moczała i Edward Cichy, zdjęcia Bogusław Moczała

 
1047